बबल नोमिक्स: वैश्विक अर्थतन्त्रका दरार र आगामी संकटको मार्ग
परिचय: स्थिरताको भ्रान्ति
आजको संसारमा, अर्थतन्त्र एक फुलाएको बलुन जस्तो लाग्छ – विशाल, चम्किलो, र सम्भावनाबाट भरिपूर्ण, तर प्रकट रूपमा फुट्नको लागि तयार छ। रॉबर्ट कियोसाकी, आफ्नो नयाँ पुस्तक Fake: Fake Money, Fake Teachers, Fake Assets मा चेतावनी दिन्छन् कि हामी जसको भ्रममा जीरहेका छौं, त्यो दुर्घटनाजनक प्रणाली हो जसले झुटो पैसा, झुटा शिक्षक, र झुटा सम्पत्ति प्रयोग गरेर अत्यधिक धनवानहरूको फाइदा लिन्छ र अरूलाई संकटमा पार्छ। यस लेखमा हामी "बबल नोमिक्स" भन्ने अवधारणामा गहिरो विश्लेषण गर्नेछौं, जसलाई कियोसाकीले हाम्रो वर्तमान वैश्विक अर्थतन्त्रको अवस्था वर्णन गर्न प्रयोग गरेका छन्, र ती खतराहरूको बारेमा छलफल गर्नेछौं जसले आर्थिक दुर्घटनामा परिणत हुन सक्छ।
बबल नोमिक्स: कर्जा र ऋणको आधारमा बनेको वैश्विक अर्थतन्त्र
समस्याको मूलमा यस्तो प्रणाली छ जहाँ पैसा अब वास्तविक मूल्य जस्तै सुनले समर्थित छैन। यो परिवर्तन 1971 मा सुरु भएको थियो जब राष्ट्रपति निक्सनले अमेरिकी डलरलाई सुनसँग जडान नगरीकन चलाउन थाल्दा। त्यसपछि पैसा कर्जा भएको एक प्रणालीको रूपमा बदलियो जसले सरकार र केन्द्रीय बैंकलाई अनियन्त्रित रूपमा पैसा मुद्रण गर्न अनुमति दियो, जसले हामीलाई मुद्रास्फीति र आर्थिक अस्थिरताको युगमा प्रवेश गरायो।
यस प्रणालीमा कर्जा अब केवल आवश्यक छैन, यो अर्थतन्त्रको चलाउने शक्ति बनिसकेको छ। अमेरिकी सरकार र विश्वभरका केन्द्रीय बैंकहरूले बन्डहरू जारी गरेर पैसा मुद्रण गर्न थाले, जसले ऋणको चक्रीय प्रवृत्ति सुरु गर्यो जसको फाइदा मात्र सबैभन्दा धनी व्यक्तिहरू र संस्थाहरूले उठाए। यसबीच, मिडल क्लास र गरीब जनताले उच्च कर र जीवनयापनका बढ्दो खर्चहरूको रूपमा यो मूल्य चुकाउनु परिरहेको छ। कियोसाकीको भनाइ अनुसार, यदि कर्जा नहुने हो भने, विश्व अर्थतन्त्र अस्तित्वमै नहुँदो हो। र यही कारणले हामी यस्तो अर्थतन्त्रमा जीरहेका छौं जुन झुटो पैसामा र उच्च कर्जामा आधारित छ।
भरोसाको पतन: सामाजिक सुरक्षा, पेंशन र मिडल क्लास
कियोसाकीको मुख्य तर्क भनेको भनेको छ कि हाम्रो त्यस्ता वित्तीय प्रणालिमा विश्वासको पतन भएको छ जुनले सामान्य नागरिकलाई सुरक्षित राख्ने भनिएको थियो, विशेष गरी जब यो बुढेसकाल र बचतको कुरा आउँछ। बेबी बुमरहरूले, जसलाई सामाजिक सुरक्षा र पेंशनद्वारा आरामदायक जीवनयापनको वाचा गरिएको थियो, अहिले यो वास्तविकता देखिरहेका छन् कि यी सुविधाहरू त्यहाँ रहने छैन। शिक्षकहरू, फायरफाइटरहरू र पुलिस कर्मचारीहरू पनि आफ्ना पेंशनहरूबाट Wall Street द्वारा ठगिएको देखिरहेका छन्।
आजको प्रणालीमा कियोसाकीले भनेका छन्, धनीहरू अझै धनी हुँदैछन् र मिडल क्लास सानो हुँदैछ – संख्यामा होइन, तर सम्पत्तिमा। शिक्षा प्रणाली पनि यस गतिमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्दछ। विद्यालयमा वित्तीय शिक्षाको अभावको कारणले नयाँ पुस्ता पैसाको संरचना, कर्जा र लगानीको बारेमा बुझ्न सक्दैन। यसका सट्टा, उनीहरूलाई एउटा मात्र पाठ पढाइन्छ: राम्रो जागिरको खोजी गर र बचत गर, जुन सबै अन्ततः Wall Street लाई फाइदा पुर्याउँछ र तिनीहरूलाई आर्थिक रूपमा असुरक्षित बनाउँछ।
बबल नोमिक्सको उदय
कियोसाकीले "बबल नोमिक्स" भन्ने जुन कुरा बताएका छन्, त्यो भनेको अनियन्त्रित मुद्रण र कर्जामा आधारित बजारहरूको विस्तार हो। रियल इस्टेट मूल्यहरू अनियन्त्रित रूपमा बढिरहेका छन्, खाद्यान्नको मूल्य बढिरहेको छ, शिक्षा महँगो हुँदैछ, र स्वास्थ्य सेवा सामान्य मानिसको पहुँचभन्दा बाहिर जान थालेको छ। यसै क्रममा, सरकारहरू लगातार झुटो पैसा मुद्रण गर्न जारी राखिरहेका छन् जसले यस चक्रीय प्रक्रियालाई तिव्र बनाउँछ, जबकि वास्तविक समस्याहरूलाई समाधान गर्ने कुनै प्रयास हुँदैन।
कियोसाकीले अनुमान गर्छन् कि यस बबलको परिणाम विनाशकारी हुनेछ। धनीहरू अझै पनि रियल इस्टेट, बहुमूल्य धातुहरू र अन्य सम्पत्तिहरूमा लगानी गरेर पैसा कमाइरहनेछन्, जबकि गरीब र मिडल क्लासलाई अझ कठिन अवस्थामा पुर्याइनेछ। उनको चेतावनी यो हो कि यो बबल जति समयसम्म फुलाउँछ, यो सबैको लागि एउटा ठूलो संकटको कारण बन्न सक्छ।
कसरी धनीहरू अझै धनी भइरहेका छन्: कर्जाको प्रयोग गरेर तिनीहरूको फाइदा
जबकि मिडल क्लासलाई कर्जाबाट बच्न भनिन्छ, धनीहरू जान्दछन् कि कर्जा एक सम्पत्ति प्राप्त गर्ने उपकरण हो। कियोसाकीले आफैंले 2008 को वित्तीय संकटपछि 300 मिलियन डलरको कर्जा लिएका थिए र सस्तो मूल्यमा रियल इस्टेट किनेर आफ्नो सम्पत्ति बढाएका थिए। धनीहरू कर्जा प्रयोग गरेर सम्पत्ति प्राप्त गर्दछन्, जुन समयसँगै मूल्य वृद्धिमा जान्छ। तर समस्या यो हो कि मिडल क्लास र गरीबहरूलाई कर्जा प्रयोग गरेर यो फाइदा उठाउनको लागि कुनै वित्तीय शिक्षा छैन।
धनीहरू रियल इस्टेट, व्यवसाय र बहुमूल्य धातुहरूमा लगानी गर्दछन्। यी सम्पत्तिहरू तिनीहरूलाई सम्पत्ति निर्माण गर्न अनुमति दिन्छन् र लामो समयसम्म मूल्यमा वृद्धि देखाउँछन्। यसका विपरीत, सामान्य मानिसलाई रिटायरमेन्ट फंडमा पैसा बचत गर्न भनिन्छ, जुन प्रायः स्टक र बन्डहरूमा लगानी गरिन्छ, जसले Wall Street लाई फाइदा पुर्याउँछ र तिनीहरूलाई सुरक्षित भविष्यको ग्यारेन्टी भनेको छैन।
भविष्य: हाइपर इन्फ्लेसन वा मन्दी?
कियोसाकीले भविष्यवाणी गर्छन् कि हामी दुई सम्भावित परिणामहरूको सामना गर्दैछौं: वा त हाइपर इन्फ्लेसन, वा त एक वैश्विक मन्दी। दुवै अवस्थामा, वित्तीय प्रणाली झुटो पैसा र अस्थिर कर्जाको भारमा डुब्नेछ। अमेरिकी डलरको मूल्य घट्दै जानेछ, र सरकारहरू अझै पनि थप पैसा मुद्रण गर्न जारी राख्नेछन्, जसले सामान्य मानिसको खरिद शक्ति घटाउनेछ।
कियोसाकीले पनि अमेरिकी समाजमा समाजवाद र साम्यवादको बढ्दो प्रभावको बारेमा चेतावनी दिएका छन्, विशेष गरी त्यहाँ जहाँ सार्वभौमिक आधारभूत आय (UBI) र अन्य सरकारी सहायता योजनाहरूको माग बढिरहेको छ। यद्यपि यी विचारहरू आकर्षक देखिन सक्छन्, इतिहासले देखाएको छ कि ती आर्थिक पतनको कारण बनिन्छ, जस्तै वाइमार जर्मनीमा र अन्य देशहरूमा यस्ता नीतिहरूले अर्थव्यवस्थामा अस्थिरता ल्याएको थियो।
समाधान: वित्तीय शिक्षा र वास्तविक सम्पत्तिहरूमा लगानी
कियोसाकीका अनुसार, बबल नोमिक्सबाट बच्नको लागि प्रमुख कुरा भनेको वित्तीय शिक्षा हो। उनले भनेका छन् कि पैसा कसरी काम गर्छ, कर्जा र लगानीमा के फर्क छ भन्ने कुरा बुझ्न अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ। साँचो सम्पत्ति, जस्तै सुन, चाँदी र रियल इस्टेट, तिनीहरूको लगानीको आधार हो जुन जोखिमको समयमा पनि मूल्य वृद्धि गर्न सक्छ।
उनले चाँदीमा लगानी गर्नको महत्त्वको बारेमा पनि चेतावनी दिएका छन्, जसको मूल्य हाल कम आकलन गरिएको छ र तीव्र मूल्य वृद्धिको संभावना रहेको छ। मुद्रास्फीति ले अमेरिकी डलरको मूल्य घटाउँदा, चाँदी एउटा सुरक्षित आवासको रूपमा कार्य गर्न सक्छ।
निष्कर्ष: बबलको फुट्ने तयारी गर्नुहोस्
विश्व अहिले एक आर्थिक संकटको कगारमा छ, र झुटो पैसा, झुटा शिक्षक र झुटा सम्पत्तिहरूको यो बबल दिन प्रतिदिन बढिरहेको छ। कियोसाकीले चेतावनी दिएका छन् कि यदि तपाईं तयार हुनुहुन्न भने, जब यो बबल फुट्छ तब तपाईं चकित हुनुहुनेछ। यद्यपि, यदि तपाईं वास्तविक सम्पत्तिहरूमा लगानी गर्नुहुन्छ, वित्तीय प्रणालीको बारेमा आफैंलाई शिक्षित गर्नुहुन्छ, र कर्जाको सही प्रयोग गर्नुहुन्छ भने, तपाईं यो आर्थिक तूफानबाट सुरक्षित रहन सक्नुहुन्छ।
प्रश्न भनेको यो हो: के तपाईं यस बिग्रिएको प्रणालीको नियम अनुसार मात्र खेल्नुहुन्छ, वा तपाईं आफ्नो आर्थिक भविष्यलाई नियन्त्रणमा राख्ने तयारी गर्नुहुन्छ र आगामी संकटको लागि तयार हुनुहुन्छ?
In Summary
Dollar Empire vs Gold Revolution - रोबर्ट कियोसाकीको चेतावनी
प्रख्यात लेखक र निवेशक रोबर्ट कियोसाकी ("रिच ड्याड पुअर ड्याड" का लेखक) ले चेतावनी दिँदै आएका छन् कि विश्व अर्थतन्त्र एक विशाल "बबल" मा परिणत भएको छ, र यो फुट्न लागेको छ। उनको भनाई छ, यो समस्या "फेक मनी, फेक टीचर्स, र फेक एसेट्स" बाट उत्पन्न भएको हो।
यस लेखमा, हामी कियोसाकीको "बबल नोमिक्स" को अवधारणा, यसले कसरी साधारण नागरिक, ब्यबस्थापक, र विद्यार्थीलाई प्रभावित गरिरहेको छ, र भविष्यमा आउन सक्ने महामन्दी वा हाइपरइन्फलेसनबाट बच्ने उनको रणनीति हामी विस्तृत रूपमा हेर्नेछौं।
१. १९७१: जब डलर "नक्कली" भयो
कियोसाकीको विश्लेषणको केन्द्रबिन्दु सन् १९७१ मा भएको एक ऐतिहासिक घटना हो। त्यसबर्ष, अमेरिकी राष्ट्रपति रिचर्ड निक्सनले अमेरिकी डलरलाई सोनाको आधारबाट अलग गरे। यसैले, अहिलेको डलर कुनै वास्तविक सम्पत्ति (जस्तै सोना) द्वारा समर्थित छैन। यो "फिएट करेन्सी" हो - मात्र सरकारी आदेश र जनताको विश्वासमा मात्र चल्ने मुद्रा।
यसको परिणाम के भयो?
सरकारहरूले मनपरी "नक्कली पैसा" छाप्न थाले।
मुद्रा अब "ऋण" को रूपमा सिर्जना हुन थाल्यो।
बजारहरू (स्टक, रियल एस्टेट) कृत्रिम रूपमा फुल्न थाले, जसलाई कियोसाकीले "बबल नोमिक्स" भन्छन्।
२. फेक सिस्टम: जनतालाई ठग्ने तीन हतियार
कियोसाकीले यस "बबल नोमिक्स" लाई टिकाउन तीन "फेक" चीजहरू प्रयोग गरिएको बताउँछन्:
१. फेक मनी (नक्कली पैसा):
केन्द्रीय बैंकहरू (फेड, यूरोपियन सेंट्रल बैंक, आदि) ले सरकारलाई ऋण दिन्छन्, र यही ऋण नयाँ मुद्राको रूपमा बजारमा आउँछ।
यो पैसा प्रायः धनी व्यक्ति र ठूला बैंकहरूमा पुग्छ, जसले यसलाई ऋणको रूपमा लिएर वास्तविक सम्पत्ति (जस्तै सस्तो रियल एस्टेट) किन्छन्। साधारण मानिसले यस्तो ऋण पाउँदैनन्।
२. फेक टीचर्स (नक्कली शिक्षक):
कियोसाकीको आरोप छ कि शैक्षिक प्रणाली जानाजानी मुद्रा, कर, र ऋण बारे शिक्षा दिँदैन।
यसको लक्ष्य मात्र कर्मचारी र सैनिकहरू तयार गर्नु हो, जसले आदेश मान्न सकून्।
वाल स्ट्रीटका "वित्तीय सल्लाहकार" हरू पनि "फेक टीचर्स" हुन्, जसले जनतालाई स्टक, बन्ड, र म्युचुअल फन्डमा लगानी गर्न लगाउँछन्, तर आफू भने त्यस्तो गर्दैनन्।
३. फेक एसेट्स (नक्कली सम्पत्ति):
यी हुन् त्यस्ता सम्पत्तिहरू जसले तपाईंको खल्तीमा नगद प्रवाह गर्दैनन्। कियोसाकीको परिभाषामा, स्टक, बन्ड, म्युचुअल फन्ड, र सेभिङ्ग एकाउन्टहरू "फेक एसेट्स" हुन्।
यिनीहरू बबलमा हुन्छन् र क्र्यास हुँदा ध्वस्त हुन्छन्। तीव्र गतिमा बढ्ने घरको मूल्य पनि "फेक एसेट" हो।
३. बबल नोमिक्सले कसलाई कसरी नोक्सान गर्छ?
१. ब्यबस्थापकहरू (Baby Boomers):
तिनीहरूको पेन्सन फन्ड र सेभिङ्ग यही "फेक एसेट्स" (स्टक, बन्ड) मा बाँधिएका छन्।
जब बबल फुट्छ, तिनीहरूको जीवनभरको कमाइ ध्वस्त हुनेछ। सामाजिक सुरक्षा र मेडिकेयर पनि दिवालिया हुँदैछन्।
२. युवाहरू:
$१.६ ट्रिलियन को विद्यार्थी ऋणले गर्दा तिनीहरू पहिले नै ऋणतलामा छन्।
उच्च शिक्षा पछि पाउने नोकरीले यो ऋण तिर्न सक्दैन।
बढ्दो रियल एस्टेट मूल्यले गर्दा घर किन्न असमर्थ छन्।
३. शिक्षक, प्रहरी, अग्निशमन कर्मचारी:
तिनीहरूको पेन्सन फन्ड वाल स्ट्रीटले "फेक एसेट्स" मा लगानी गरेर लुटेको छ, र यो फन्ड हाल नै दिवालिया हुँदैछन्।
४. के हुन्छ जब बबल फुट्छ? र के गर्ने?
कियोसाकीको भनाईमा, हामी दुई मध्ये एक मार्गतर्फ जानेछौं:
महामन्दी (Great Depression): बजारहरू पूर्ण रूपमा झर्छन्।
हाइपरइन्फलेसन (Hyperinflation): सरकारले अधिक मुद्रा छाप्छ, जसले गर्दा पैसाको मूल्य शून्य हुन्छ (जस्तो जर्मनीमा १९२० मा भएको थियो)।
कियोसाकीको समाधान: वास्तविक वित्तीय शिक्षा
वास्तविक सम्पत्ति किन्नुहोस्: कियोसाकीले सोना र चाँदीलाई "वास्तविक मुद्रा" को रूपमा हेर्छन्। उनी भन्छन्, "म स्टक वा बन्डमा लगानी गर्दिन, चाँदीका सिक्का किन्छु।" उनको भनाई छ, २०२५ मा नै चाँदीको मूल्य ४८% ले बढेको छ, र यो मात्र सुरुवात हो।
ऋणलाई सही ढंगले प्रयोग गर्नुहोस्: धनी मानिसहरू आफ्नो लागि काम गर्ने सम्पत्ति (जस्तै अपार्टमेंट, व्यवसाय) किन्न ऋण प्रयोग गर्छन्। साधारण ऋण (क्रेडिट कार्ड, कार लोन) भने बिग्रन्छ।
कर प्रणाली बुझ्नुहोस्: कर्मचारी आयमा कर सबैभन्दा बढी लाग्छ। यसको विपरीत, "पैसिव इनकम" (नगद प्रवाह) बाट आएको आयमा कानूनी रूपमा कर घटाउन सकिन्छ वा शून्य कर तिर्न सकिन्छ।
स्वयम् जिम्मेवार बन्नुहोस्: सरकार वा राजनीतिक दलहरूले तपाईंलाई बचाउने आशा नराख्नुहोस्। आफ्नो वित्तीय ज्ञान बढाउनुहोस्।
निष्कर्ष: तपाईंको निर्णय
कियोसाकीको सन्देश स्पष्ट छ: विश्व अर्थतन्त्र एक ठूलो बबलमा फसेको छ जुन फुट्न बाँकी छ। यो "फेक" प्रणालीले धनीहरूलाई धनी र गरिबहरूलाई गरिब बनाइरहेको छ।
तपाईंले दुई मध्ये एक रोज्नुपर्छ:
परम्परागत मार्ग: स्कुल जानु, नोकरी गर्नु, ऋण लिनु, र "फेक एसेट्स" मा लगानी गर्दै आशामा बस्नु कि बबल फुट्दैन।
वास्तविक वित्तीय शिक्षा को मार्ग: वास्तविक सम्पत्ति (सोना, चाँदी, नगद प्रवाह दिने रियल एस्टेट) को बारेमा सिक्नु, ऋणलाई रणनीतिक रूपमा प्रयोग गर्नु, र आफ्नो वित्तीय भविष्यको जिम्मेवारी आफैं लिनु।
रोबर्ट कियोसाकीले भन्छन्, "मलाई आशा छ कि यो बबल फुट्दैन, तर म यसको लागि तयार छु। के तपाईं तयार हुनुहुन्छ?"
(Call to Action):
तपाईंको विचार के हो? के विश्व अर्थतन्त्र साँच्चैै ठूलो बबलमा छ? रोबर्ट कियोसाकीको विश्लेषणसँग तपाईं सहमत हुनुहुन्छ? तल कमेन्ट गर्नुहोस् र आफ्ना साथीहरूसँग यो लेख साझा गर्न नबिर्सनुहोस्!
